{"id":779,"date":"2015-11-12T11:17:26","date_gmt":"2015-11-12T10:17:26","guid":{"rendered":"http:\/\/rozwadowski.org\/v2.0.1.2\/?p=779"},"modified":"2015-11-12T11:17:26","modified_gmt":"2015-11-12T10:17:26","slug":"zamach-majowy-1926-r-i-jego-konsekwencje-pozamachowe-losy-gen-rozwadowskiego-i-jego-wspolpracownikow","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/rozwadowski.org\/v2.0.1.2\/zamach-majowy-1926-r-i-jego-konsekwencje-pozamachowe-losy-gen-rozwadowskiego-i-jego-wspolpracownikow\/","title":{"rendered":"Zamach majowy 1926 r. i jego konsekwencje. Pozamachowe losy gen. Rozwadowskiego i jego wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w"},"content":{"rendered":"

Autor: Mariusz Patelski
\n<\/strong><\/em><\/p>\n

\n

W nocy z 14 na 15 maja 1926 r. premier RP Wincenty Witos oraz polski prezydent Stanis\u0142aw Wojciechowski z\u0142o\u017cyli dymisje z zajmowanych urz\u0119d\u00f3w na r\u0119ce marsza\u0142ka Sejmu Macieja Rataja. Kilka godzin p\u00f3\u017aniej marsz. Rataj wyda\u0142 dekret o \u201elikwidacji zaj\u015bcia w r\u0119ce marsza\u0142ka Pi\u0142sudskiego\u201d, kt\u00f3ry obj\u0105\u0142 resort spraw wojskowych w nowopowo\u0142anym rz\u0105dzie Kazimierza Bartla. Akty te faktycznie zako\u0144czy\u0142y trzydniowe bratob\u00f3jcze walki na ulicach Warszawy.<\/p>\n

\n

\"zk3\"<\/p>\n

Genera\u0142 Tadeusz Rozwadowski internowany w Wilanowie<\/em><\/p>\n

\n

22 maja 1926 r. marsza\u0142ek Pi\u0142sudski wyda\u0142 znany rozkaz do wojska, w kt\u00f3rym przyznawa\u0142 racj\u0119 obu walcz\u0105cym stronom, zapowiada\u0142 niewyci\u0105ganie konsekwencji wobec pokonanych oraz zgod\u0119 i pojednanie. Ju\u017c najbli\u017csze dni pokaza\u0142y, \u017ce obietnice marsza\u0142ka nie obj\u0119\u0142y wy\u017cszych rang\u0105 dow\u00f3dc\u00f3w, kt\u00f3rzy opowiedzieli si\u0119 po stronie legalnego rz\u0105du. Genera\u0142owie Tadeusz Rozwadowski (1866-1928), W\u0142odzimierz Zag\u00f3rski (1882-1927?), Boles\u0142aw Ja\u017awi\u0144ski (1882-1935) zostali internowani pierwotnie w Wilanowie, a cel ich przetrzymywania pozostawa\u0142 niejasny.<\/p>\n

\n

Marsz. Pi\u0142sudski przeprowadzi\u0142 zamach uzasadniaj\u0105c go konieczno\u015bci\u0105 walki ze z\u0142odziejstwem, aferami i innymi nieprawo\u015bciami w pa\u0144stwie. Po zwyci\u0119stwie has\u0142a nale\u017ca\u0142o uzasadni\u0107, os\u0105dzaj\u0105c domniemanych aferzyst\u00f3w. Szermuj\u0105c has\u0142ami uzdrowienia sytuacji w wojsku mo\u017cna by\u0142o jednocze\u015bnie usun\u0105\u0107 z armii przeciwnik\u00f3w marsza\u0142ka. Wiele decyzji podejmowanych przez Pi\u0142sudskiego po zamachu dotyczy\u0142o te\u017c spraw personalnych. Marsza\u0142ek za\u017c\u0105da\u0142 m.in. od Naczelnego Prokuratora Wojskowego gen. J\u00f3zefa Da\u0144ca oraz od Prezydenta Najwy\u017cszego S\u0105du Wojskowego gen. Jakuba Krzemie\u0144skiego przedstawienia spisu spraw karnych i honorowych dotycz\u0105cych genera\u0142\u00f3w: W\u0142adys\u0142awa Sikorskiego, Micha\u0142a \u017bymierskiego, Ja\u017awi\u0144skiego, Rozwadowskiego, Zag\u00f3rskiego oraz Juliusza Malczewskiego. Jednocze\u015bnie marsza\u0142ek zaleci\u0142 znale\u017a\u0107 podstawy prawne, na mocy kt\u00f3rych mo\u017cna by\u0142o prowadzi\u0107 \u015bledztwo przeciw genera\u0142om: Rozwadowskiemu, Zag\u00f3rskiemu i Ja\u017awi\u0144skiemu, \u201ea chocia\u017cby trzyma\u0107 ich pod aresztem\u201d.<\/p>\n

\n

Wype\u0142niaj\u0105c wol\u0119 Pi\u0142sudskiego, gen. Krzemie\u0144ski dostarczy\u0142 21 maja dossier w sprawie genera\u0142\u00f3w Rozwadowskiego, Zag\u00f3rskiego, Ja\u017awi\u0144skiego i \u017bymierskiego. Tego\u017c dnia szef Korpusu Kontroler\u00f3w gen. Roman G\u00f3recki przedstawi\u0142 r\u00f3wnie\u017c obszerny raport z \u201eWynikami kontroli przeprowadzonej przez Korpus Kontroler\u00f3w\u201d w sprawie genera\u0142\u00f3w Rozwadowskiego, J\u00f3zefa Hallera oraz \u017bymierskiego, Zag\u00f3rskiego i Ja\u017awi\u0144skiego. W\u00f3wczas te\u017c zapad\u0142a oficjalna decyzja o aresztowaniu zatrzymanych genera\u0142\u00f3w.<\/p>\n

\n

Niebawem: Rozwadowskiego, Zag\u00f3rskiego i Ja\u017awi\u0144skiego odstawiono (21 maja) do Wojskowego Wi\u0119zienia \u015aledczego nr I (WW\u015a) przy ul. Dzikiej 19 w Warszawie, a nast\u0119pnie (26 maja) z rozkazu gen. Konarzewskiego (kt\u00f3remu formalnie podlegali) przetransportowano ich do wojskowego wi\u0119zienia na Antokolu w Wilnie.<\/p>\n

\n

Uzasadniaj\u0105c wywiezienie genera\u0142\u00f3w do Wilna, gen. Konarzewski stwierdza\u0142: \u201eWobec tego, \u017ce areszt \u015bledczy (…) przez niekt\u00f3re czynniki jest nadal komentowany jako kara za udzia\u0142 w akcji zbrojnej w dniach 12 do 15 maja br., co bezwzgl\u0119dnie wp\u0142ywa na podniecenie w obecnej chwili opinii publicznej i mo\u017ce sta\u0107 na przeszkodzie spokojnemu, na zasadzie prawa i sprawiedliwo\u015bci prowadzonemu \u015bledztwu s\u0105dowemu w powy\u017cszej sprawie, zarz\u0105dzam chwilowe usuni\u0119cie obwinionych ze stolicy i polecam odstawi\u0107 ich do Wojskowego Wi\u0119zienia \u015aledczego w Wilnie…\u201d.<\/p>\n

\n

Wkr\u00f3tce do wi\u0119\u017ani\u00f3w na Antokolu do\u0142\u0105czy\u0142 gen. Juliusz Tarnawa-Malczewski (1872-1940?) – by\u0142y minister spraw wojskowych oraz inicjator i fundator budowy Grobu Nieznanego \u017bo\u0142nierza w Warszawie. Minister zosta\u0142 pierwotnie uwolniony z Wilanowa wraz z innymi cz\u0142onkami rz\u0105du. Tego dnia, na w\u0142asn\u0105 pro\u015bb\u0119 zosta\u0142 zwolniony, przez zast\u0119puj\u0105cego Prezydenta RP marsz. Sejmu Rataja, ze stanowiska ministra spraw wojskowych. 18 maja genera\u0142a odwiedzi\u0142 nowy premier Bartel i nak\u0142oni\u0142 go, by w imi\u0119 solidarno\u015bci z internowanymi dow\u00f3dcami wojsk rz\u0105dowych, zgodzi\u0142 si\u0119 powr\u00f3ci\u0107 do miejsca ich uwi\u0119zienia w Wilanowie. W nast\u0119pstwie tej rozmowy Malczewski zosta\u0142 ponownie aresztowano, przez pp\u0142k. Juliusza Ulrycha, ale miast trafi\u0107 do Wilanowa zosta\u0142 uwi\u0119ziony w sk\u0142adzie drewna przy ul. Czerniakowskiej. Stamt\u0105d przewieziono go do baraku \u017candarmerii na Pradze, a nast\u0119pnie 29 maja do wi\u0119zienia przy ul. Dzikiej. Kolejnego dnia gen. Malczewski zosta\u0142 przetransportowany do Wilna. By\u0142emu ministrowi zarzucono l\u017cenie wzi\u0119tych do niewoli szwole\u017cer\u00f3w 1. p szwol. oraz o zniewa\u017cenie pp\u0142k. Kazimierza Hosera, rtm. Wac\u0142awa Calewskiego, por. Aleksandra Treberta oraz chor. Gontarka. W p\u00f3\u017aniejszym czasie dodano tak\u017ce zarzut o obraz\u0119 wy\u017cszego stopniem \u2013 marsza\u0142ka J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego, o kt\u00f3rym genera\u0142 wyrazi\u0142 si\u0119 \u201es\u0142uchacie tego starego dziada Pi\u0142sudskiego\u201d. W oficjalnych dokumentach pr\u00f3\u017cno szuka\u0107 natomiast informacji, pojawiaj\u0105cej si\u0119 w niekt\u00f3rych publikacjach, o tym jakoby gen. Malczewski osobi\u015bcie bi\u0142 szpicrut\u0105 pojmanych szwole\u017cer\u00f3w oraz plu\u0142 im w twarz.<\/p>\n

\n

Wywiezienie genera\u0142\u00f3w z Warszawy wywo\u0142a\u0142o poruszenie opinii publicznej. Natarczywe pytania dziennikarzy prasy opozycyjnej zmusi\u0142y ostatecznie w\u0142adze do sformu\u0142owania oficjalnych zarzut\u00f3w wobec aresztowanych. Wedle komunikatu Gabinetu Ministra Spraw Wojskowych gen. Rozwadowski zosta\u0142 obwiniony \u201eo nadu\u017cycie swej w\u0142adzy z ch\u0119ci zysku ze szkod\u0105 dla skarbu wojskowego, w popieraniu wyzyskuj\u0105cego wojsko \u201eZrzeszenia Pracy\u201d, kt\u00f3rego by\u0142 cz\u0142onkiem i g\u0142\u00f3wnym udzia\u0142owcem wobec w\u0142adz wojskowych, (…); o wyst\u0119pek (…) pope\u0142niony przez sk\u0142onienie za pomoc\u0105 oszukania os\u00f3b postronnych do zawarcia niekorzystnych dla nich um\u00f3w maj\u0105tkowych; ze \u015bwiadomo\u015bci\u0105 niemo\u017cno\u015bci wype\u0142nienia wobec nich obowi\u0105zk\u00f3w kontrahenta (…); o zbrodnie (…) pope\u0142nion\u0105 przez nadu\u017cycie w\u0142adzy urz\u0119dowej na szkod\u0119 armii, odno\u015bnie do przyjmowania dla cel\u00f3w wojskowych dostaw broni\u201d. Charakterystyczne, \u017ce nowe w\u0142adze nie nakaza\u0142y aresztowania gen. J\u00f3zefa Hallera oskar\u017canego tak\u017ce o nadu\u017cycia w sprawie \u201eZrzeszenia Pracy\u201d. W odr\u00f3\u017cnieniu od Rozwadowskiego gen. J. Haller nie wzi\u0105\u0142 jednak czynnego udzia\u0142u w walkach majowych.<\/p>\n

\n

Gen. W\u0142odzimierzowi Zag\u00f3rskiemu w powy\u017cszym komunikacie zarzucano, \u017ce jako by\u0142y szef Departamentu Lotnictwa MSWojs. odpowiedzialny by\u0142 za nadu\u017cycia przy zakupie sprz\u0119tu lotniczego dla Wojska Polskiego czym narazi\u0142 skarb na wielkie straty. P\u00f3\u017aniej dodano tak\u017ce zarzut o wydanie rozkazu bombardowania przez lotnictwo oddzia\u0142\u00f3w przeciwnika, co mia\u0142o rzekomo spowodowa\u0107 wielkie straty w\u015br\u00f3d bezbronnej ludno\u015bci cywilnej. Ostatecznie w\u0142adze odst\u0105pi\u0142y jednak od tego zarzutu.<\/p>\n

\n

Ostatniego z wymienionych gen. Boles\u0142awa Ja\u017awi\u0144skiego obwiniano m.in., i\u017c celowo nie zapobiega\u0142 nadu\u017cyciom swych podw\u0142adnych z Wojskowego Instytutu Geograficznego oraz \u201enadu\u017cywa\u0142 wojskowych \u015brodk\u00f3w lokomocji na korzy\u015b\u0107 os\u00f3b prywatnych\u201d. Warto wspomnie\u0107, \u017ce gen. Ja\u017awi\u0144ski w czasie zamachu majowego, wedle opinii naocznych \u015bwiadk\u00f3w, pragn\u0105\u0142 si\u0119 opowiedzie\u0107 po stronie marsz. Pi\u0142sudskiego, jednak zosta\u0142 zatrzymany przez prezydenta Wojciechowskiego.<\/p>\n

\n

W zako\u0144czeniu komunikatu zaznaczano, wbrew prawdzie, \u017ce: \u201eObwinienia te nie pozostaj\u0105 w \u017cadnym zwi\u0105zku z momentami politycznym, ani z wypadkami ostatnich dni w stolicy\u201d. Przebywaj\u0105cy w wile\u0144skim wiezieniu genera\u0142owie nadal pozostawali w jurysdykcji Wojskowego S\u0105du Okr\u0119gowego (WSO) nr I w Warszawie.<\/p>\n

\n

Ju\u017c sam wyb\u00f3r miejsca uwi\u0119zienia by\u0142 swoist\u0105 szykan\u0105 w stosunku do aresztowanych genera\u0142\u00f3w. W wi\u0119zieniu na Antokolu panowa\u0142y szczeg\u00f3lnie trudne warunki bytowe. Wizytuj\u0105cy 29 maja wile\u0144skie wi\u0119zienie prokurator wojskowy mjr Duczymi\u0144ski w raporcie do Naczelnego Prokuratora Wojskowego donosi\u0142 m.in.: \u201eStwierdzi\u0142em, \u017ce stan og\u00f3lny gmachu wi\u0119ziennego wymaga koniecznie kapitalnego remontu; w wielu celach i kurytarzach tynk ze sufitu odpada, wiele \u015bcian g\u0142\u0119boko zarysowanych…\u201d. Z powodu zupe\u0142nej ruiny w wiezieniu nieczynny by\u0142 oddzia\u0142 zamkni\u0119ty i najprawdopodobniej ambulatorium. Z tego powodu wi\u0119\u017aniowie zmuszeni byli korzysta\u0107 z opieki lekarskiej w Szpitalu Wojskowym Obszaru Warownego \u2013 Wilno, co wi\u0105za\u0142o si\u0119 z kolei z uzyskaniem zgody \u201eodpowiedniego dow\u00f3dcy\u201d w Warszawie. Oczywi\u015bcie skuteczno\u015b\u0107 takiej opieki lekarskiej stawa\u0142a si\u0119 co najmniej problematyczna.<\/p>\n

\n

Wraz z nadej\u015bciem jesieni dodatkowym utrapieniem dla wi\u0119\u017ani\u00f3w by\u0142 panuj\u0105cy w celach przejmuj\u0105cy ch\u0142\u00f3d. Ze wzgl\u0119du na bardzo z\u0142y stan piec\u00f3w wi\u0119zienie opalano bardzo oszcz\u0119dnie, obawiaj\u0105c si\u0119 po\u017caru. Mimo tych \u015brodk\u00f3w ostro\u017cno\u015bci 29 listopada 1926 r. w WW\u015a nr III nast\u0105pi\u0142o zapalenie belek spoczywaj\u0105cych na jednym z piec\u00f3w, na szcz\u0119\u015bcie za\u0142odze wi\u0119zienia uda\u0142o si\u0119 st\u0142umi\u0107 p\u0142omienie przed przybyciem stra\u017cy po\u017carnej.<\/p>\n

\n

Warunki egzystencji uwi\u0119zionych pr\u00f3bowa\u0142 nieco poprawi\u0107 komendant wi\u0119zienia kpt. Zygmunt Tyma\u0144ski oraz jego zast\u0119pcy, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych jeden by\u0142 podw\u0142adnym genera\u0142a z czas\u00f3w obrony Lwowa. Komendant wi\u0119zienia w\u0142asnymi si\u0142ami wyremontowa\u0142 przeznaczone dla genera\u0142\u00f3w cele po\u0142o\u017cone na drugim pi\u0119trze wi\u0119zienia z widokiem na Wili\u0119. Niestety, funkcjonariusze ci nie mieli wp\u0142ywu na surowy re\u017cim wi\u0119zienny, jaki zastosowano, z polecenia w\u0142adz warszawskich, wobec genera\u0142\u00f3w. Wi\u0119\u017aniowie pocz\u0105tkowo byli poddani \u015bcis\u0142ej izolacji, a tak\u017ce nie wolno im by\u0142o czyta\u0107 \u017cadnej prasy. Dopiero przypuszczalnie nacisk opinii publicznej, a prawdopodobnie tak\u017ce interwencja dow\u00f3dcy Okr\u0119gu Korpusu nr III gen. Berbeckiego zmieni\u0142y ten stan.<\/p>\n

\n

Konieczno\u015b\u0107 kontaktowania si\u0119 z w\u0142adzami w Warszawie we wszelkich sprawach dotycz\u0105cych osadzonych przysparza\u0142a im dodatkowych k\u0142opot\u00f3w. W znacznym stopniu utrudnia\u0142o to kontakt z rodzin\u0105 i adwokatami oraz w niesko\u0144czono\u015b\u0107 wyd\u0142u\u017ca\u0142o okres oczekiwania na wszelkie wiadomo\u015bci od i do aresztowanych, wszelka korespondencja poddawana by\u0142a bowiem skrupulatnej cenzurze prowadzonej w stolicy, cz\u0119\u015b\u0107 list\u00f3w natomiast w og\u00f3le nie dochodzi\u0142o.<\/p>\n

\n

Warunki uwi\u0119zienia genera\u0142\u00f3w odbiega\u0142y wreszcie mocno od standard\u00f3w przyj\u0119tych w krajach europejskich. Nie przypadkowo te\u017c gen. Rozwadowski skar\u017cy\u0142 si\u0119 w li\u015bcie opublikowanym na \u0142amach \u201eWarszawianki\u201d, \u017ce: \u201ePo i\u015bcie rosyjskich celach wi\u0119ziennych na Dzikiej, pe\u0142nych zaduch\u00f3w i robactwa, jeste\u015bmy tu fizycznie lepiej umieszczeni, ale pod stra\u017c\u0105 podoficer\u00f3w i prostych \u017co\u0142nierzy, na widoku i w pobli\u017cu istotnych przest\u0119pc\u00f3w kryminalnych. Tak nie zamyka si\u0119 ze wzgl\u0119du na dyscyplin\u0119 w krajach cywilizowanych nawet najni\u017cszych oficer\u00f3w, a c\u00f3\u017c dopiero starszych zas\u0142u\u017conych jenera\u0142\u00f3w, w\u0142a\u015bciwie tylko za dotrzymanie przysi\u0119gi i uczciwe cho\u0107 bolesne wykonanie \u017co\u0142nierskiego obowi\u0105zku. Pr\u00f3cz Sowdepii nigdzie nie zamykano w og\u00f3le jenera\u0142\u00f3w do wi\u0119zienia, internuj\u0105c ich najwy\u017cej czasowo we w\u0142asnem mieszkaniu, nie dopuszczano si\u0119 nigdy te\u017c rozmy\u015blnie znies\u0142awiaj\u0105cego, chyba tylko nisk\u0105 zemst\u0105 dyktowanego poniewierania, na jakie nas wystawiono\u201d.<\/p>\n

\n

Wobec aresztowanych przeprowadzono tak\u017ce na \u0142amach prasy pi\u0142sudczykowskiej i lewicowej wyrafinowan\u0105 kampani\u0119 znies\u0142awiaj\u0105c\u0105, kt\u00f3rej punktem kulminacyjnym by\u0142o wydanie, oko\u0142o 30 maja nak\u0142adem tygodnika \u201eG\u0142os Prawdy\u201d, broszury \u201eZbrodniarze\u201d, kt\u00f3rej autorem by\u0142 zapewne red. Wojciech Stpiczy\u0144ski. Celem tej publikacji by\u0142o skompromitowanie genera\u0142\u00f3w Rozwadowskiego, Ja\u017awi\u0144skiego i Zag\u00f3rskiego w oczach armii i opinii publicznej poprzez takie przedstawienie ich dzia\u0142alno\u015bci w wojsku i gospodarce, kt\u00f3re mia\u0142o potwierdza\u0107 formu\u0142owane wobec nich zarzuty kryminalne lub honorowe. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce druk tego wydawnictwa musia\u0142 nast\u0105pi\u0107 z inspiracji lub za zgod\u0105 najwy\u017cszych w\u0142adz wojskowych, bowiem anonimowy autor powo\u0142ywa\u0142 si\u0119 na \u015bci\u015ble tajny raport szefa Korpusu Kontroler\u00f3w. Szef tej instytucji, gen. Roman G\u00f3recki, oburzony faktem ujawnienia swego raportu, postulowa\u0142 te\u017c w pi\u015bmie do marsz. Pi\u0142sudskiego wydanie odpowiednich zarz\u0105dze\u0144 w tej sprawie.<\/p>\n

\n

Wobec takiego rozwoju wypadk\u00f3w gen. Rozwadowski nie widz\u0105c mo\u017cliwo\u015bci dalszej pracy w wojsku postanowi\u0142 z niego wyst\u0105pi\u0107. W li\u015bcie do prezydenta Mo\u015bcickiego (z 20 czerwca) genera\u0142 prosi\u0142 o przeniesienie w stan spoczynku. Ch\u0119\u0107 wyst\u0105pienia ze s\u0142u\u017cby uzasadnia\u0142 sytuacj\u0105 w armii opanowanej przez \u201ezakonspirowan\u0105 klik\u0119, z kt\u00f3rej dzia\u0142alno\u015bci\u0105 jako apolityczny wojskowy absolutnie pogodzi\u0107 si\u0119 nie mog\u0119. Zreszt\u0105 klika ta wi\u0119zi mnie od czasu przewrotu majowego jedynie na podstawie lekkomy\u015blnie rzuconych z\u0142o\u015bliwych podejrze\u0144, opartych tylko na fakcie, \u017ce po\u015bwi\u0119ci\u0142em, niestety, ca\u0142y sw\u00f3j osobisty maj\u0105tek dla ratowania podczas kryzysu ekonomicznego dwu pracuj\u0105cych dla pa\u0144stwa przedsi\u0119biorstw. I cho\u0107 krzywdz\u0105cy mnie ci\u0119\u017cko areszt \u015bledczy trwa ju\u017c blisko trzy miesi\u0105ce, nie zdo\u0142ano przecie\u017c sformu\u0142owa\u0107 dotychczas nawet s\u0105dowego aktu oskar\u017cenia\u201d.<\/p>\n

\n

Pismo to uwidacznia jednocze\u015bnie stosunek gen. Rozwadowskiego wobec stawianych mu zarzut\u00f3w i tocz\u0105cego si\u0119 \u015bledztwa. Postaw\u0119 t\u0119 mo\u017cna nazwa\u0107 wyzywaj\u0105c\u0105, genera\u0142 bowiem nie szuka\u0142 kompromisu z nowymi w\u0142adzami, nie pragn\u0105\u0142 jakiego\u015b nadzwyczajnego aktu \u0142aski, a tak\u017ce odrzuca\u0142 pr\u00f3by mediacji ze strony czynnik\u00f3w obcych. \u017b\u0105da\u0142 natomiast sporz\u0105dzenia aktu oskar\u017cenia i szybkiego rozpocz\u0119cia procesu, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 go oczy\u015bci\u0107 z zarzut\u00f3w.<\/p>\n

\n

Podobn\u0105 postaw\u0119 przyj\u0105\u0142 gen. Zag\u00f3rski, kt\u00f3ry w za\u017caleniu zg\u0142oszonym do szefa Administracji Armii gen. Konarzewskiego, protestowa\u0142 przeciw bezprawnej rewizji dokonanej w jego mieszkaniu oraz \u017c\u0105da\u0142 uchylenia aresztu \u015bledczego i umo\u017cliwienia skutecznej obrony. W jednym z list\u00f3w napisanych na pocz\u0105tku 1927 r. genera\u0142 pisa\u0142: \u201eWiemy doskonale, \u017ce wypu\u015bciliby natychmiast tak Genera\u0142a [Rozwadowskiego \u2013 M.P.] jak i mnie, gdyby\u015bmy si\u0119 zobowi\u0105zali dobrowolnie wyjecha\u0107 zagranic\u0119 i nie powraca\u0107 do Polski, ale na to my zn\u00f3w nie p\u00f3jdziemy. Nie uwa\u017camy bowiem, \u017ceby ktokolwiek mia\u0142 prawo wydziedzicza\u0107 dw\u00f3ch Polak\u00f3w z ich Ojczyzny, dlatego tylko, \u017ce tak si\u0119 … [Pi\u0142sudskiemu \u2013 M.P.] podoba\u201d. Przez wiele miesi\u0119cy w\u0142adze zwleka\u0142y jednak z przedstawieniem Rozwadowskiemu i Zag\u00f3rskiemu aktu oskar\u017cenia.<\/p>\n

\n

Dwaj pozostali wi\u0119\u017aniowie wile\u0144skiego wi\u0119zienia, genera\u0142owie Malczewski i Ja\u017awi\u0144ski, pocz\u0105tkowo tak\u017ce zaj\u0119li twarde stanowisko wobec w\u0142adz. Gen. Malczewski oburzony faktem postawienia go w stan oskar\u017cenia \u017c\u0105da\u0142 w pi\u015bmie do Wojskowego S\u0105du Okr\u0119gowego m.in. \u201ewszcz\u0119cia s\u0105dowo-karnych dochodze\u0144 1., Przeciw wszystkim, kt\u00f3rzy w buncie kierowniczy udzia\u0142 brali, 2., Celem wyja\u015bnienia kto i od kiedy bunt wojskowy przygotowywa\u0142, oraz celem 3., Ujawnienia winnych mord\u00f3w, rabunk\u00f3w i innych wi\u0119kszych nadu\u017cy\u0107\u201d.<\/p>\n

\n

Sprawa eksministra sta\u0142a si\u0119 wkr\u00f3tce przedmiotem gor\u0105cych dyskusji prasowych i interpelacji sejmowych. Publicysta krakowskiego \u201eCzasu\u201d, zauwa\u017ca\u0142 z przek\u0105sem, \u017ce gdyby nawet genera\u0142owi udowodniono win\u0119, to grozi mu kara \u201eco najwy\u017cej dwu tygodni aresztu\u201d. Pos\u0142owie domagali si\u0119 natomiast wy\u0142\u0105czenia sprawy spod jurysdykcji wojskowej i postawienia go przed Trybuna\u0142em Stanu, kt\u00f3ry, jak uzasadniano, by\u0142 jedyn\u0105 kompetentn\u0105 instytucj\u0105 powo\u0142an\u0105 do zbadania dzia\u0142alno\u015bci genera\u0142a na stanowisku ministra spraw wojskowych. Sprawa przetrzymywania genera\u0142\u00f3w musia\u0142a budzi\u0107 du\u017ce kontrowersje tak\u017ce w\u015br\u00f3d oficer\u00f3w zatrudnionych w Wojskowym S\u0105dzie Okr\u0119gowym w Warszawie. Ju\u017c w lipcu 1926 r. szef S\u0105du p\u0142k Armi\u0144ski surowo zakazywa\u0142 podleg\u0142emu personelowi informowania prasy o przebiegu sprawy oraz prowadzenia rozm\u00f3w o sprawie w obecno\u015bci os\u00f3b trzecich.<\/p>\n

\n

W nast\u0119pnych miesi\u0105cach, po przedstawieniu aktu oskar\u017cenia Malczewskiemu, spodziewano si\u0119 rych\u0142ego rozpocz\u0119cia rozprawy. Wkr\u00f3tce na przewodnicz\u0105cego s\u0105du wyznaczono gen. Grubera, natomiast asesor\u00f3w do tej rozprawy, wbrew wszelkim zasadom prawnym, powo\u0142a\u0142 uwik\u0142any w spraw\u0119, sprawuj\u0105cy w\u00f3wczas funkcj\u0119 ministra spraw wojskowych, marsz. Pi\u0142sudski. Mimo kolejnych zapowiedzi rozpocz\u0119cia procesu termin pierwszej rozprawy stale by\u0142 odk\u0142adany. Fakt ten wywo\u0142ywa\u0142 niezadowolenie prasy opozycyjnej, kt\u00f3ra spodziewa\u0142a si\u0119, \u017ce proces Malczewskiego przekszta\u0142ci si\u0119 w s\u0105d nad sprawcami zamachu. Obawiaj\u0105c si\u0119 zapewne takiego rozwoju wypadk\u00f3w w\u0142adze podj\u0119\u0142y dzia\u0142ania, kt\u00f3re mia\u0142y zapewni\u0107 kompromisowe rozwi\u0105zanie problemu.<\/p>\n

\n

Oko\u0142o 2 wrze\u015bnia w wile\u0144skim wi\u0119zieniu mia\u0142a miejsce wizyta J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego. Marsza\u0142ek odby\u0142 rozmowy z genera\u0142ami Malczewskim i Ja\u017awi\u0144skim, kt\u00f3rych tre\u015b\u0107 zosta\u0142a utajniona. Niebawem obaj genera\u0142owie zostali zwolnieni z aresztu. Ja\u017awi\u0144ski opu\u015bci\u0142 wi\u0119zienie 7 wrze\u015bnia 1926 r., a powodem szybszego zwolnienia, obok interwencji marsza\u0142ka, mog\u0142a by\u0107 zaostrzaj\u0105ca si\u0119 choroba serca.<\/p>\n

\n

Gen. Malczewski wyszed\u0142 z wi\u0119zienia nieco p\u00f3\u017aniej 18 wrze\u015bnia 1926 r. W par\u0119 tygodni po tym, sprawa by\u0142ego ministra spraw wojskowych zosta\u0142a umorzona uchwa\u0142\u0105 WSO nr I w Warszawie z dnia 6 listopada 1926 r. Wedle informacji zawartych w prasie, przyczyn\u0105 umorzenia by\u0142a opinia bieg\u0142ych lekarzy wojskowych, kt\u00f3rzy stwierdzili, \u017ce \u201egen. Malczewski nie jest psychicznie chory. Natomiast jest osobnikiem w wy\u017cszym stopniu neuropatycznym i w dniach majowych, w stosunku do zarzucanych mu w akcie oskar\u017cenia czyn\u00f3w \u2013 znajdowa\u0142 si\u0119 w przemijaj\u0105cym, chorobliwym afekcie znosz\u0105cym zupe\u0142nie jego poczytalno\u015b\u0107\u201d.<\/p>\n

\n

Zgoda gen. Malczewskiego na takie rozstrzygni\u0119cie sprawy zosta\u0142a negatywnie oceniona zar\u00f3wno przez jego przyjaci\u00f3\u0142 jak i wrog\u00f3w. P\u0142k Adam Rozwadowski, zaanga\u017cowany w spraw\u0119 z racji bliskiego pokrewie\u0144stwa z gen. Rozwadowskim, zapisa\u0142 w swym pami\u0119tniku: \u201eMalczewski histeryczna baba skapitulowa\u0142 i prosi\u0142 o przebaczenie, \u017ce w roku 1926 \u015bmia\u0142 si\u0119 oprze\u0107 Pi\u0142sudskiemu\u201d. Natomiast gen. \u017beligowski zapisa\u0142 w swych notatkach miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej, \u017ce Malczewski prosi\u0142 go o audiencj\u0119. \u201eChce godzi\u0107 rz\u0105d i prawic\u0119. Zmieni\u0142 orientacj\u0119. Pewno sko\u0144czy si\u0119 na tem, \u017ce b\u0119dzie prosi\u0107 o przyj\u0119cie go do wojska. No, jak to nazwa\u0107 takiego jegomo\u015bcia. Szed\u0142 przeciw Pi\u0142.[sudskiemu] jako W\u00f3dz Nacz. szed\u0142 na sznurku prawicy, bi\u0142 si\u0119 nierozmy\u015blnie w Maju, demoralizowa\u0142 oficer\u00f3w. Przegra\u0142. Ale nie straci\u0142 honoru, szacunku ludzi. Traci go teraz. Zmieni\u0142 orient.[acj\u0119] i (…) goni do zwyci\u0119zcy. Niesie nawet z sob\u0105 zgod\u0119 z prawic\u0105. C\u00f3\u017c to za warto\u015b\u0107 moralna tego jegomo\u015bcia? Zamiast tego a\u017ceby p\u00f3j\u015b\u0107 pracowa\u0107 (…) i zosta\u0107 przy swoim zdaniu, robi to (…) i pokazuje \u017ce nie mia\u0142 i nie ma \u017cadnych przekona\u0144, \u017ce jest najmit\u0105, s\u0142u\u017cy Panu a nie Polsce\u201d.<\/p>\n

\n

Tymczasem gen. Rozwadowski, zniecierpliwiony brakiem odpowiedzi w\u0142adz s\u0105downiczych na kolejne wnioski o zwolnienie go z aresztu \u015bledczego, og\u0142osi\u0142 w prasie list do Wojskowego S\u0105du Okr\u0119gowego w Warszawie (z 18 wrze\u015bnia 1926 r.). W pi\u015bmie tym zarzuci\u0142 s\u0105dom wojskowym brak kompetencji w sprawach handlowych i za\u017c\u0105da\u0142 przekazania sprawy Zrzeszenia Pracy do decyzji S\u0105du Handlowego oraz zwolnienie go z aresztu. \u201eZemsta \u2013 pisa\u0142 genera\u0142 \u2013 wywierana tak widocznie przez przetrzymywanie dalsze za kratkami nas starszych i zas\u0142u\u017conych jenera\u0142\u00f3w jedynie z powodu uczciwie i nale\u017cycie wype\u0142nionego \u017co\u0142nierskiego obowi\u0105zku, nie licuje ani z wysokiem stanowiskiem p. Marsza\u0142ka, ani z godno\u015bci\u0105 w\u0142a\u015bciwego Dow\u00f3dcy, ani te\u017c z powag\u0105 S\u0105du Wojskowego, za\u015b szkodzi szczeg\u00f3lnie interesom Armii oraz ca\u0142ej Rzeczypospolitej\u201d.<\/p>\n

\n

Wyst\u0105pienie Rozwadowskiego spotka\u0142o si\u0119 z krytyk\u0105 dow\u00f3dztwa wojskowego, tote\u017c do wcze\u015bniejszych zarzut\u00f3w przeciw niemu do\u0142\u0105czono kolejny \u201eo nieposzanowanie w\u0142adzy wojskowej\u201d. Jednocze\u015bnie w\u0142adze uniemo\u017cliwia\u0142y Rozwadowskiemu przej\u015bcie w stan spoczynku, co u\u0142atwi\u0142oby, zdaniem adwokat\u00f3w, przeniesienie jego sprawy do kompetencji bardziej niezale\u017cnych s\u0105d\u00f3w cywilnych. Do rozstrzygni\u0119cia przed s\u0105dem wojskowym pozosta\u0142yby w\u00f3wczas, jak twierdzono, jedynie wspomniana kwestia \u201enieposzanowania w\u0142adzy wojskowej\u201d oraz wcze\u015bniejsza sprawa obrazy rusznikarza wojskowego, kt\u00f3rego genera\u0142 mia\u0142 nazwa\u0107 \u201estarym niedo\u0142\u0119g\u0105\u201d.<\/p>\n

\n

12 pa\u017adziernika 1926 r. Wojskowy S\u0105d Okr\u0119gowy nr 1 wyda\u0142 te\u017c orzeczenie, w kt\u00f3rym stwierdzono, ze wobec uko\u0144czenia \u015bledztwa i przes\u0142ania akt\u00f3w do prokuratora wojskowego odpad\u0142y powody utrzymania aresztu \u015bledczego nad gen. Rozwadowskim z \u00a7 171 pkw (obawa matactwa). Mimo to genera\u0142 nie opu\u015bci\u0142 wi\u0119zienia, z polecenia prokuratora wojskowego nadal by\u0142 przetrzymywany z racji jak twierdzono \u201einteres\u00f3w wojska pierwszorz\u0119dnej wagi\u201d.<\/p>\n

\n

Tymczasem w spo\u0142ecze\u0144stwie zwi\u0119ksza\u0142o si\u0119 niezadowolenie z powodu d\u0142ugotrwa\u0142ego przetrzymywania Rozwadowskiego i Zag\u00f3rskiego oraz ros\u0142a nieufno\u015b\u0107 wobec obozu marsza\u0142ka Pi\u0142sudskiego. Wi\u0119zienie genera\u0142\u00f3w, jawnie k\u0142\u00f3c\u0105ce si\u0119 z zasadami praworz\u0105dno\u015bci, ods\u0142ania\u0142o bowiem fasadowo\u015b\u0107 zasad \u201esanacji moralnej\u201d i sprawiedliwo\u015bci \u2013 hase\u0142, kt\u00f3rymi szermowa\u0142 marsza\u0142ek, uzasadniaj\u0105c dokonany przewr\u00f3t. Nieprzypadkowo marsza\u0142ek Rataj, po rozpocz\u0119ciu sesji jesiennej Sejmu w 1926 r., notowa\u0142: \u201eWi\u0119zienie genera\u0142\u00f3w \u2013 Malczewskiego, Rozwadowskiego, Zag\u00f3rskiego \u2013 komentowane by\u0142o i odczuwane przez spo\u0142ecze\u0144stwo bardzo bole\u015bnie. Pos\u0142owie przyjechali z uszami pe\u0142nymi skarg i wyrzut\u00f3w na uleg\u0142o\u015b\u0107\u201d. Spraw\u0119 genera\u0142\u00f3w, zw\u0142aszcza Malczewskiego, poruszy\u0142 w gwa\u0142townej mowie skierowanej przeciw rz\u0105dowi pose\u0142 ZLN Jerzy Zdziechowski. Niebawem (1 X 1926 r.) pose\u0142 ten zosta\u0142 pobity we w\u0142asnym mieszkaniu przez nieznanych sprawc\u00f3w w wojskowych mundurach.<\/p>\n

\n

W obron\u0119 Rozwadowskiego i innych genera\u0142\u00f3w zaanga\u017cowana by\u0142a od pocz\u0105tku prasa opozycyjna. Szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119 w tym wzgl\u0119dzie pe\u0142ni\u0142 wydawany w Krakowie chadecki \u201eG\u0142os Narodu\u201d, kt\u00f3rego redaktor Jan Matyasik zagorzale zwalcza\u0142 dyktatur\u0119 Pi\u0142sudskiego oraz pi\u0119tnowa\u0142 brak dzia\u0142a\u0144 na rzecz uwolnienia s\u0142awnego genera\u0142a.<\/p>\n

\n

W ko\u0144cu 1926 r. nasili\u0142a si\u0119 tak\u017ce akcja petycyjna w obronie Rozwadowskiego. Zgodnie z \u017cyczeniem wi\u0119\u017ania, w dzia\u0142aniach tych uczestniczy\u0142y przede wszystkim r\u00f3\u017cnego typu stowarzyszenia spo\u0142eczne, kt\u00f3re \u017c\u0105da\u0142y szybkiego rozpocz\u0119cia procesu oraz zwolnienia uwi\u0119zionego. W grudniu 1926 r. na r\u0119ce marsza\u0142ka Senatu Tr\u0105mpczy\u0144skiego trafi\u0142a petycja Zjednoczenia Polskich Chrze\u015bcija\u0144skich Towarzystw Kobiecych z \u017c\u0105daniem uwolnienia gen. Rozwadowskiego, kt\u00f3ry od \u201ep\u00f3\u0142 roku bez s\u0105du jest wi\u0119ziony\u201d. Na wniosek marsza\u0142ka Senacka Komisja Spraw Zagranicznych i Wojskowych uchwali\u0142a jednomy\u015blnie petycj\u0119 t\u0119 przedstawi\u0107 rz\u0105dowi do uwzgl\u0119dnienia. W styczniu sprawa petycji Towarzystw Kobiecych zosta\u0142a przedstawiona tak\u017ce na posiedzeniu plenarnym Senatu. W d\u0142ugiej mowie senator Marian Kiniorski por\u00f3wna\u0142 post\u0119powanie prokuratury wojskowej w sprawie Rozwadowskiego m.in. do dawnych praktyk w s\u0105dach rosyjskich i po przedstawieniu dost\u0119pnych w sprawie dokument\u00f3w popar\u0142 wniosek Komisji Spraw Zagranicznych i Wojskowych o przedstawienie petycji rz\u0105dowi do uwzgl\u0119dnienia. Wniosek zosta\u0142 przyj\u0119ty wi\u0119kszo\u015bci\u0105 g\u0142os\u00f3w przy wstrzymaniu si\u0119 pos\u0142\u00f3w PPS i PSL \u201eWyzwolenie\u201d.<\/p>\n

\n

W nast\u0119pnych miesi\u0105cach interwencje na rzecz uwi\u0119zionych gen. Rozwadowskiego i gen. Zag\u00f3rskiego zacz\u0119\u0142y pojawia\u0107 si\u0119 lawinowo. Rezolucj\u0119 w sprawie uwolnienia wi\u0119zionych przyj\u0119\u0142a Rada Naczelna Polskiego Stronnictwa Chrze\u015bcija\u0144skiej Demokracji. Spraw\u0119 genera\u0142\u00f3w, zw\u0142aszcza Rozwadowskiego, poruszano wielokrotnie na posiedzeniach Senatu i Sejmu, odezw\u0119 w tej kwestii og\u0142osi\u0142 \u201eczerwony\u201d genera\u0142 Boles\u0142aw Roja, interweniowa\u0142 ks. Zdzis\u0142aw Lubomirski, a z listem otwartym do marsza\u0142k\u00f3w Sejmu i Senatu wyst\u0105pi\u0142y r\u00f3wnie\u017c znane osobisto\u015bci Krakowa.<\/p>\n

\n

Wielkim echem odbi\u0142o si\u0119 tak\u017ce wyst\u0105pienie, znanego z sympatii dla Pi\u0142sudskiego rektora Uniwersytetu Wile\u0144skiego \u2013 prof. Mariana Zdziechowskiego, kt\u00f3ry w maju 1926 r. wysuwany by\u0142 nawet przez marsza\u0142ka na fotel Prezydenta RP. W kwietniu 1927 r. profesor napisa\u0142 w obronie genera\u0142\u00f3w Rozwadowskiego i Zag\u00f3rskiego g\u0142o\u015bn\u0105 broszur\u0119 zatytu\u0142owan\u0105 \u201eSprawa sumienia polskiego\u201d, w kt\u00f3rej szczeg\u00f3\u0142owo przedstawi\u0142 wi\u0119zienne losy Rozwadowskiego i Zag\u00f3rskiego.<\/p>\n

\n

Tymczasem Rozwadowski z determinacj\u0105 obserwowa\u0142 wydarzenia rozgrywaj\u0105ce si\u0119 poza wi\u0119zienn\u0105 cel\u0105, oczekuj\u0105c na akt oskar\u017cenia. Okres sp\u0119dzany w wi\u0119zieniu stara\u0142 si\u0119 wykorzysta\u0107, spisuj\u0105c wspomnienia z czas\u00f3w I wojny \u015bwiatowej oraz pracuj\u0105c nad projektem bomby lotniczej. Du\u017co czasu po\u015bwi\u0119ca\u0142 tak\u017ce na r\u00f3\u017cnorak\u0105 lektur\u0119. Gen Zag\u00f3rski w tym samym czasie opracowywa\u0142 wybrane epizody z czas\u00f3w wojny polsko-bolszewickiej, kt\u00f3re drukowane by\u0142y w \u201eSza\u0144cu\u201d.<\/p>\n

\n

Mimo cenzury wi\u0119\u017aniowie Antokolu utrzymywali kontakt ze \u015bwiatem; za po\u015brednictwem odwiedzaj\u0105cych ich go\u015bci uruchomili tajn\u0105 poczt\u0119. W przemycanych listach Rozwadowski pisa\u0142 o swym pobycie m.in. do ciotki Marii Rozwadowskiej: \u201eJa tu staram si\u0119 rekolekcje moje przymusowe wyzyska\u0107 jak najlepiej. Pracuj\u0119 zawzi\u0119cie, przeprowadzam kuracj\u0119 racjonaln\u0105 i staram utrzyma\u0107 w zdrowiu, dobrem, silnem usposobieniu i pogodzie ducha. Mam czyste ca\u0142kiem sumienie, a te chwilowe prze\u015bladowania mnie nie z\u0142ami\u0105; kpi\u0119 sobie z nich i traktuj\u0119 jak najoboj\u0119tniej!\u201d.<\/p>\n

\n

W korespondencji genera\u0142 bardzo krytycznie ocenia\u0142 tak\u017ce zmiany zachodz\u0105ce w wojsku po maju. Szczeg\u00f3lnie pi\u0119tnowa\u0142 nasilaj\u0105c\u0105 si\u0119 w pocz\u0105tkach 1927 r. akcj\u0119 zwalniania oficer\u00f3w, kt\u00f3r\u0105 uruchomiono na mocy zmienionej ustawy emerytalnej, obni\u017caj\u0105cej granic\u0119 wieku przechodz\u0105cych na emerytur\u0119 wojskowych. Obok dow\u00f3dc\u00f3w rzeczywi\u015bcie nieudolnych, z polecenia marsza\u0142ka cz\u0119sto przenoszono w stan spoczynku oficer\u00f3w warto\u015bciowych, miejsce kt\u00f3rych zajmowali najcz\u0119\u015bciej wierni Pi\u0142sudskiemu legioni\u015bci.<\/p>\n

\n

Rozpocz\u0119ty po maju proces zwalniania oficer\u00f3w ze s\u0142u\u017cby wojskowej spowodowa\u0142 nieoczekiwany zwrot w sprawie Rozwadowskiego. W \u201eDzienniku Personalnym\u201d nr 5 z 1927 r. genera\u0142 znalaz\u0142 si\u0119 na pierwszym miejscu w\u015br\u00f3d oficer\u00f3w, kt\u00f3rych miano przenie\u015b\u0107 z dniem 30 kwietnia 1927 r. w stan spoczynku. W oznaczonym terminie genera\u0142 zosta\u0142 wreszcie zwolniony z wojska, o co zabiega\u0142 bezskutecznie od czerwca 1926 r. Korzystaj\u0105c ze zmienionej sytuacji genera\u0142a, mecenas Dwernicki ponownie wyst\u0105pi\u0142 do s\u0105du o zniesienie aresztu \u015bledczego. Pod wp\u0142ywem tych dzia\u0142a\u0144 WSO nr 1 kolejny raz (7 maja) skierowa\u0142 wniosek do w\u0142a\u015bciwego dow\u00f3dcy, tj. genera\u0142a Konarzewskiego o uchylenie aresztu lub przedstawienie do 12 maja wzgl\u0119d\u00f3w wojskowych, kt\u00f3re sta\u0142yby temu na przeszkodzie. W tym samym czasie genera\u0142 otrzyma\u0142 tak\u017ce d\u0142ugo oczekiwany akt oskar\u017cenia, jednak termin procesu nadal nie zosta\u0142 okre\u015blony.<\/p>\n

\n

W wyniku tych ostatnich interwencji i ku zaskoczeniu samego wi\u0119\u017ania 18 maja 1927 r. Rozwadowski zosta\u0142 wypuszczony na wolno\u015b\u0107. Relacja z wydarze\u0144 tego dnia zachowa\u0142a si\u0119 w li\u015bcie gen. Rozwadowskiego do Adama Rozwadowskiego z 20 maja 1927 r. \u201eZawieziony tajemniczo przedwczoraj wieczorem prost z wile\u0144skiego poci\u0105gu do Belwederu otrzyma\u0142em z r\u0105k p. ministra wojny orzeczenie s\u0105dowe zwalniaj\u0105ce mnie z aresztu prewencyjnego, a w zamian podpisa\u0142em tylko zobowi\u0105zanie stawienia si\u0119 s\u0105dowi, gdy tylko b\u0119dzie potrzeba. Marsza\u0142ek pyta\u0142 tylko jeszcze o powody mianowania Malczewskiego oraz o dokumenty wydane przeze mnie gen. Kukielowi (kt\u00f3re go zdaje si\u0119 bol\u0105 najwi\u0119cej, bo podobno stara si\u0119 ci\u0105gle urabia\u0107 je korzystniej dla siebie), a ja dopiero na odej\u015bciu sam spraw\u0119 podnios\u0142em, o\u015bwiadczaj\u0105c: \u00bbby\u0142em i pozostan\u0119 legalist\u0105, wype\u0142nia\u0142em tylko ci\u0119\u017cki obowi\u0105zek jak nale\u017ca\u0142o, a oczekuj\u0119 teraz po zbyt d\u0142ugim \u015bledztwie przewodu s\u0105dowego i nic innego nie \u017c\u0105dam\u00ab… poczem, uk\u0142onem wzajemnem rozstali\u015bmy si\u0119 ca\u0142kiem ch\u0142odno…\u201d. Zwolnienie Rozwadowskiego zosta\u0142o rozmaicie przyj\u0119te przez pras\u0119, wsz\u0119dzie jednak podkre\u015blano rang\u0119 tego wydarzenia.<\/p>\n

\n

Ostatni z uwi\u0119zionych gen. W\u0142odzimierz Zag\u00f3rski pozostawa\u0142 w wi\u0119zieniu do 6 sierpnia 1927 r. Tego dnia opu\u015bci\u0142 sw\u0105 cel\u0119 w towarzystwie oficer\u00f3w, kt\u00f3rzy mieli za zadanie konwojowa\u0107 go do Warszawy. Po przybyciu do stolicy genera\u0142 nieoczekiwanie zagin\u0105\u0142. W\u0142adze wojskowe niezw\u0142ocznie oskar\u017cy\u0142y go o dezercj\u0119 i ucieczk\u0119 za granic\u0119, jednak w gr\u0119 wchodzi\u0142 najprawdopodobniej mord polityczny. Liczne interwencje os\u00f3b i organizacji domagaj\u0105cych si\u0119 wyja\u015bnienia tej sprawy nie przynios\u0142y rezultatu.<\/p>\n

\n

Ostatecznie \u017caden z genera\u0142\u00f3w przetrzymywanych w wile\u0144skim wi\u0119zieniu nie doczeka\u0142 rozprawy s\u0105dowej. Pr\u00f3\u017cno czeka\u0142 na sw\u00f3j proces gen. Tadeusz Rozwadowski, kt\u00f3ry zmar\u0142 rok p\u00f3\u017aniej, 18 pa\u017adziernika 1928 r., w lecznicy \u015bw. J\u00f3zefa przy ul. Ho\u017cej w Warszawie. Dopiero w 1930 r. S\u0105d Honorowy dla Genera\u0142\u00f3w umorzy\u0142 post\u0119powanie wobec gen. Rozwadowskiego co uzasadniono jego \u015bmierci\u0105.<\/p>\n

\n

R\u00f3wnie dramatycznie potoczy\u0142y si\u0119 losy gen. Boles\u0142awa Ja\u017awi\u0144skiego. W pa\u017adzierniku 1927 r. sprawa genera\u0142a zosta\u0142a wy\u0142\u0105czona ze sprawy nadu\u017cy\u0107 w Wojskowym Instytucie Geograficznym (WIG). Genera\u0142 mia\u0142 odpowiada\u0107, jako starszy stopniem, przed s\u0105dem z\u0142o\u017conym z genera\u0142\u00f3w. Sprawa szefa WIG ci\u0105gn\u0119\u0142a si\u0119 nast\u0119pnie przez ca\u0142y 1928 r. i, jak zapowiada\u0142y w\u0142adze, proces ten mia\u0142 si\u0119 rozpocz\u0105\u0107 po os\u0105dzeniu jego podw\u0142adnych. Z dniem 30 listopada 1928 r. gen. Ja\u017awi\u0144ski zosta\u0142 przeniesiony w stan spoczynku, co spowodowane by\u0142o zaawansowan\u0105 chorob\u0105 serca. W nast\u0119pnych latach, najprawdopodobniej z powodu prze\u017cy\u0107 wi\u0119ziennych, gen. Ja\u017awi\u0144ski zosta\u0142 pora\u017cony parali\u017cem prawej po\u0142owy cia\u0142a, a to w konsekwencji doprowadzi\u0142o do przedwczesnej \u015bmierci 24 kwietnia 1935 r. w Buczku.<\/p>\n

\n

Sprawa gen. Malczewskiego jak ju\u017c wspomina\u0142em zosta\u0142a umorzona w 1926 r. Po wyj\u015bciu na wolno\u015b\u0107 genera\u0142 uda\u0142 si\u0119 do Poznania gdzie udziela\u0142 si\u0119, wraz z gen. J\u00f3zefem Hallerem i J\u00f3zefem Dowbor-Mu\u015bnickim, w Komitecie Obrony Pa\u0144stwa. Z pocz\u0105tkiem 1927 r. gen. Malczewski zosta\u0142 przeniesiony w stan spoczynku i w nast\u0119pnych latach mieszka\u0142 we Lwowie, gdzie najprawdopodobniej zasta\u0142 go wybuch II wojny \u015bwiatowej. Po rozpocz\u0119ciu okupacji genera\u0142 zosta\u0142 aresztowany przez Sowiet\u00f3w i najprawdopodobniej zamordowany w 1940 r.<\/p>\n

\n

Wymienieni genera\u0142owie najprawdopodobniej nie byli jedynymi ofiarami przeprowadzonego w maju 1926 r. zamachu. D\u0142ugo po tym wydarzaniu w tajemniczych okoliczno\u015bciach umierali oficerowie i genera\u0142owie, kt\u00f3rzy pochodzili z armii austriackiej lub zwi\u0105zani byli z wywiadem wojskowym i wiedzieli, jak mo\u017cna si\u0119 domy\u015bla\u0107, zbyt wiele.<\/p>\n

\n

Pp\u0142k Stanis\u0142aw Lauda\u0144ski by\u0142 w latach wojny polsko-bolszewickiej szefem sekcji politycznej Oddzia\u0142u II Sztabu Generalnego (wywiad wojskowy), p\u00f3\u017aniej s\u0142u\u017cy\u0142 w Biurze Historycznym Sztabu Generalnego WP gdzie gromadzi\u0142 m.in. materia\u0142y z wojny polsko bolszewickiej, a nast\u0119pnie by\u0142 oficerem, w dowodzonym przez gen. Rozwadowskiego, Generalnym Inspektoracie Kawalerii. Zmar\u0142 \u015bmierci\u0105 samob\u00f3jcz\u0105 w nocy z 1 na 2 sierpnia 1926 roku. W li\u015bcie do szefa X Departamentu mia\u0142 poda\u0107 jako pow\u00f3d samob\u00f3jstwa \u201epsychiczny rozstr\u00f3j\u201d.<\/p>\n

\n

Kolejnym zagadkowym przypadkiem by\u0142 zgon gen. Jana Thullie \u2013 by\u0142ego oficera armii austriackiej. Wymieniony na prze\u0142omie 1918 i 1919 r. by\u0142 szefem sztabu w dowodzonej przez gen Rozwadowskiego \u201eArmii Wsch\u00f3d\u201d, a w 1925 r. kandydatem na stanowisko ministra spraw wojskowych. Zmar\u0142 22 pa\u017adziernika 1927 r. i jak podano \u2013 w wyniku zatrucia ryb\u0105 na poligonie.<\/p>\n

\n

W do\u015b\u0107 niezwyk\u0142ych okoliczno\u015bciach dosz\u0142o tak\u017ce do \u015bmierci gen. Jana Hempla \u2013 w czasach austriackich szefa Biura Wywiadowczego I Korpusu w Krakowie. 22 wrze\u015bnia 1932 r. genera\u0142 mia\u0142 pope\u0142ni\u0107 samob\u00f3jstwo podczas polowania w Potoku w pow. kro\u015bnie\u0144skim.<\/p>\n

\n

Do grupy tej nale\u017cy tak\u017ce zaliczy\u0107 gen. Oswalda Franka, r\u00f3wnie\u017c oficera Biura Wywiadowczego austriackiego I Korpusu w Krakowie. Wymieniony zmar\u0142 7 grudnia 1934 r. w wyniku powik\u0142a\u0144 (skrzep) po \u201eudanej operacji\u201d przeprowadzonej w jednym z pozna\u0144skich szpitali. By\u0107 mo\u017ce, ci\u0105gle prowadzone przez historyk\u00f3w badania, cho\u0107 w cz\u0119\u015bci pozwol\u0105 wyja\u015bni\u0107 faktyczne okoliczno\u015bci \u015bmierci wymienionych oraz pokaza\u0107 rozmiary czystki przeprowadzonej po zamachu majowych w polskiej armii.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Autor: Mariusz Patelski W nocy z 14 na 15 maja 1926 r. premier RP Wincenty Witos oraz polski prezydent Stanis\u0142aw Wojciechowski z\u0142o\u017cyli dymisje z zajmowanych urz\u0119d\u00f3w na r\u0119ce marsza\u0142ka Sejmu Macieja Rataja. Kilka godzin p\u00f3\u017aniej marsz. Rataj wyda\u0142 dekret o<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":610,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[32],"tags":[],"class_list":["post-779","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia-rodziny"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/rozwadowski.org\/v2.0.1.2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/779","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/rozwadowski.org\/v2.0.1.2\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/rozwadowski.org\/v2.0.1.2\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/rozwadowski.org\/v2.0.1.2\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/rozwadowski.org\/v2.0.1.2\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=779"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/rozwadowski.org\/v2.0.1.2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/779\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":780,"href":"http:\/\/rozwadowski.org\/v2.0.1.2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/779\/revisions\/780"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/rozwadowski.org\/v2.0.1.2\/wp-json\/wp\/v2\/media\/610"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/rozwadowski.org\/v2.0.1.2\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=779"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/rozwadowski.org\/v2.0.1.2\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=779"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/rozwadowski.org\/v2.0.1.2\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=779"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}